Uçak Fabrikalarımız Neden Kapatıldı! Sene 1925 Almanya’ya on sekiz teknisyen ve Fransa’ya uçak mühendisliği öğrenimi için beş öğrenci gönderildi.

15 Ağustos 1925 Türkiye’de ilk uçak fabrikası Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ) faaliyete geçti. Kayseri’de kurulan fabrika dünyanın en büyük fabrikalarından birisiydi. Fabrikada 120’si Alman olmak üzere 170 işçi çalışıyordu. 1932’de adı “Kayseri Tayyare Fabrikası” oldu. O yıl, 41 uçak imal edildi. Bunlardan birini Atatürk İran’a hediye etti…

46 adet Gotha, 24 adet PZL-24A ve 24C, 24 adet Miles-Magister olmak üzere 1926-1941 yılları arasında yedi ayrı tipte 212 uçak üretildi. Uçakların onarımı için 6 Ekim 1926’da Eskişehir’e de Tayyare Fabrikası kuruldu. Atatürk aramızdan ayrılırken Etimesgut Uçak Fabrikası faaliyete başladı. Artık yerli uçağı ve yerli motoru yapıyorduk. Sadece devlet değil…

24 Haziran 1923 Vecihi Hürkuş (1896-1969) ve arkadaşları Halkapınar Tayyare Atölyesi’nde “Veci­hi K-VI” adlı uçağın imalatına başladı.

28 Ocak 1925 Vecihi Hürkuş kendi yaptığı ilk Türk tipi uçağıyla test uçuşunu gerçekleştirdi. Beş yıl sonra ilk uçak fabrikasını kurdu. Bundan iki yıl sonra Türkiye’nin ilk sivil tayyare mektebini açtı.

10 Şubat 1937 Fransa’da eğitim görmüş uçak mühendisi Selahattin Alan, işadamı Nuri Demirağ ile anlaşarak Beşiktaş’ta uçak fabrikası kurdu. Ardından Gök Okulu açtılar. Nu.D 36 eğitim ve Nu.D 38 yolcu uçağı tasarladılar, yaptılar. Ankara, İstanbul, Atina arasında yolcu taşıma­ya başladılar.

Fakat 2. dünya Savaşı’ndan sonra olanlar oldu:

ABD Dışişleri Bakanlığı petrol danışmanı M.W. Thornburg “Türkiye Nasıl Yükselir” raporunda şöyle dedi:

“Türkiye’nin ağır sanayi kurmasına hiç gerek yoktur. Türkiye’de ne kadar uçak, makine, motor vb. projeleri ve bunların imalatları varsa derhal iptal olunmalıdır…”

Böylece devlet fabrikalarının kimi 1952’de MKE’ye devredildi kimi 1954’te traktör montaj fabrikası haline dönüştürüldü. Benzer şekilde özel sektör üretimleri de yok edildi. Yurt dışına uçak satılması bile yasaklandı! Türk Hava Kurumu siparişlerine son verdi. Arazileri istimlak edildi! 1947-1955 yılları arasında ABD’den 1905 uçak satın alındı! Bunun 850 adedi ABD’nin II. Dünya Savaşı’n­da kullandığı F-84 idi! Yani ABD tüm hurda ve kullanılmış silahlarını yardım adı altında bize göndererek mevcut imalatımızı durdurdu. Üstelik yedek parça ve bakım hizmeti olarak devlet kasasından milyonlarca dolar para harcandı. Benzer politika ulaştırma alanında da Atatürk zamanında demiryoluna yapılan yatırımlar durdurularak kara yoluna önem verildi. Böylece hem kara yolu araçları, bunların yedek parçası ve petrol hep ithal edilerek paramız dışarı gitti ve yabancılara bağımlı hale geldik.

Türkiye’nin ilk yerli ve milli Devrim otomobili ve ilk milli Buharlı Treni Karakurt 1961’de Eskişehir’de, milli Bozkurt buharlı treni 1961’de Sivas’ta, ilk milli Traktör’ü HSG , 1963 yılında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nde üretildi. Yapımını üstlenen 3 Türk mühendisin isimlerinin baş harfini taşıyan HSG(H- Hamit Demirtaş,  S-Süleyman Kadayıfçılar, G-Gazanfer Hazardın) milli traktöründen yalnızca iki adet üretilebildi.

Bu fabrikalar o yıllarda desteklenerek geliştirilseydi bugün kendi uçağını, kendi otomobilini, kendi trenini ve silahını üreten daha farklı daha güçlü bir Türkiye olacaktı. – Bilecik Dostları Haber

Milli Üretimlerimiz Nasıl Engellendi Yazı Dizisi (2) Uçak Fabrikalarımız Neden Kapatıldı!

Saygılarımla… İbrahim Torun